„Fiat lux” Quadratum Nigrum w Bunkrze Sztuki

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Tajemnica. Sanktuarium. Ciemność. Początek. Czarny kwadrat. „Et sic in infinitum”.
Galeria jako świątynia sztuki bezprzedmiotowej.
Miejsce, w którym z pierwotnego chaosu wyłania się nowy porządek.

Stworzony przez artystów suprematystyczny rytuał, choć stanowiący narracyjną oś wystawy, nie jest w pełni dostępny odbiorcom. Ujawnia się jedynie poprzez dźwięki, słowa oraz strukturę podstawowych geometrycznych form i biblijnych liczb o symbolicznym znaczeniu. Pozornie chłodny język matematyki staje się narzędziem ułatwiającym poznawanie i opisywanie rzeczywistości. Wstępujemy w niepokojącą, tajemniczą i oddziałującą na zmysły przestrzeń abstrakcyjnych doznań.

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Tytułowa biblijna sentencja Fiat Lux, pochodząca z łacińskiej Wulgaty i oznaczająca dosłownie „Niech stanie się światłość” (Rdz, 1,3), odsyła do pierwszej fazy procesu genezyjskiego (Harmonia Nascentis Mundi). Do narodzin i opisania wszechświata odwołuje się także Utriusque Cosmi… Historia (1617) siedemnastowiecznego myśliciela Roberta Fludda. Zamieszczoną w traktacie grafikę przedstawiającą czarny kwadrat otoczony czterokrotnie powtórzoną sentencją Et sic in infinitum, sprowadzającą nieskończoność materii do geometrycznej formy, artyści traktują jako zapowiedź słynnego Czarnego kwadratu na białym tle (1915) Kazimierza Malewicza, obrazu będącego jedną z ikon sztuki abstrakcyjnej.

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Ślady hipotetycznego rytuału zarysowują dwie instalacje: wizualna i dźwiękowa. W pierwszej sakralnym obiektem jest kobierzec inspirowany inną grafiką genezyjską z dzieła Fludda. Nieskończoność i narodziny świata zostają splecione w schemat składający się z kół, kwadratów i prostokątów. Druga stanowi emanację rytuału suprematystycznej mszy, wprawiającej w drżenie posady modernistycznego gmachu instytucji. Trójjęzyczny tekst mszy, wywodzący się z Malewiczowskiego Świata bezprzedmiotowego, napisany po łacinie, rosyjsku i niemiecku, tworzy eklektyczną „nowoczesną liturgię” inspirowaną tradycjami Kościołów zachodniego, wschodniego i reformowanego.

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

Quadratum Nigrum, Fiat Lux, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

W projekcie Fiat Lux, podobnie jak w poprzednich – Quadratum Nigrum (2010), Mundus Subterraneus (2012) i Civitas Munita (2013), autorzy wystawy śledzą związki łączące modernistyczną awangardę i sztukę dawną. Wprowadzając nas w mit „modernizmu hermetycznego”, artyści wskazują na alternatywną genealogię sztuki nowoczesnej, a w szczególności jej bezprzedmiotowych wątków.

Quadratum Nigrum, Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki