17.09.2021

„Xawery Dunikowski. Malarstwo” w Królikarni

Xawery Dunikowski, „Rybacy”, 1948, olej, płótno, fot. Małgorzata Kwiatkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie
„Xawery Dunikowski. Malarstwo” w Królikarni
Xawery Dunikowski, „Rybacy”, 1948, olej, płótno, fot. Małgorzata Kwiatkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie

Wystawa w Królikarni jest pierwszą ekspozycją w całości poświęconą malarstwu Xawerego Dunikowskiego. Niektóre jego obrazy i szkice są prezentowane po raz pierwszy, inne nie były pokazywane publicznie od kilkudziesięciu lat. Na wystawie zgromadzono ponad 50 prac malarskich, większość z nich pochodzi z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie.

Twórczość rzeźbiarska Xawerego Dunikowskiego jest powszechnie znana, ale o tym, że był również malarzem, wiedzą nieliczni. Do dziś jego malarstwo pozostaje prawie nieznaną dziedziną twórczości artysty. Zmienić to może wystawa w Królikarni, która odbędzie się po okrągłych 60 latach od wielkiej prezentacji dzieł Mistrza w Muzeum Narodowym w Warszawie. Obecna wystawa Xawery Dunikowski. Malarstwo jest najważniejszą ekspozycją w tym roku, w muzeum jego imienia. Ekspozycję prac malarskich uzupełniają szkice i rysunki, pokaz multimedialny fotografii archiwalnych oraz rekwizyty z pracowni artysty.

Xawery Dunikowski, „Kaktus II”, 1961, olej, płótno, fot. Małgorzata Kwiatkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie
Xawery Dunikowski, „Człowiek w kosmosie”, ok. 1958, olej, płótno, fot. Jakub Płoszaj / Muzeum Narodowe w Warszawie
Xawery Dunikowski, „Krzyk”, z cyklu „Auschwitz”, 1950, olej, płótno, fot. Małgorzata Kwiatkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie
Xawery Dunikowski, „Żywioły mórz”, 1948, olej, płótno, fot. Małgorzata Kwiatkowska / Muzeum Narodowe w Warszawie
Xawery Dunikowski, „Baba z Nieborowa (Baba IV)”, 1958, olej, płótno, fot. Jakub Płoszaj / Muzeum Narodowe w Warszawie
Xawery Dunikowski, „Miecze II [Taniec z szablami z Gajane Arama Chaczaturiana]”, 1958, olej, płótno, fot. Jakub Płoszaj / Muzeum Narodowe w Warszawie

Pierwsze kroki w malarstwie

Dunikowski od początku swojej drogi twórczej traktował malarstwo na równi z rzeźbą. Zainteresowanie malarstwem wykazywał już jako student Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie (brał udział w plenerach malarskich Jana Stanisławskiego). Pierwszy obraz wystawił w 1904 roku. W latach 30. XX wieku często prezentował swoje prace malarskie, a w 1938 roku poświęcił im niemal całą wystawę w Instytucie Propagandy Sztuki. Ówczesna prasa podkreślała sensacyjność tego wydarzenia.

Więzień nr 774 i wizja wojny

Xawery Dunikowski właśnie w malarstwie znalazł sposób na zmierzenie się z okupacyjnymi wspomnieniami. O swoich bolesnych przeżyciach i doświadczeniach, których nie chciał lub z różnych przyczyn nie mógł przełożyć na język form rzeźbiarskich wolał opowiadać obrazami. Przykładem jest cykl poświęcony traumatycznym przeżyciom artysty z lat 1940–1945, gdy był więźniem KL Auschwitz. Należą do niego m.in. płótna zatytułowane: Boże Narodzenie w Auschwitz w 1944 roku (1950), Orkiestra (1955), Ruszty (1955), Droga do wolności (ok. 1955). Ten cykl jest dramatyczną opowieścią o zbrodniach, których Dunikowski był świadkiem. Artysta przestrzega w nim przed tragedią wojny i jej brutalnymi konsekwencjami, a także stawia pytania o sens ludzkiej egzystencji i śmierci. Echa przeżyć wojennych znalazły również odbicie w takich cyklach jak Muzyka czy Kompozycje abstrakcyjne.

„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska
„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska
„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska
„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska
„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska
„Xawery Dunikowski. Malarstwo”, widok wystawy, fot. Zuzanna Sosnowska

Natura i czas

Ważnymi tematami w twórczości malarskiej Dunikowskiego były otaczający go świat, czas i natura. Uzdrawiająca i kojąca moc przyrody, pozwalająca uwolnić się od traumatycznych doświadczeń, pojawia się w kolejnym powojennym cyklu – Kaktusy. Artysta chętnie przebywał na łonie natury. Dużo podróżował, a wrażenia z wyjazdów utrwalał w szkicownikach. Zapamiętale rysował i malował pejzaże, chętnie tworzył także portrety osób spotykanych podczas wypraw. Podczas urlopu w 1957 roku w Nieborowie zafascynowały go z kolei prehistoryczne rzeźby znajdujące się w tamtejszym parku. Poświęcił im cykl malarski Baby nieborowskie. Dunikowski mówił o nim tak: Ja jestem bardzo wrażliwy na egzotykę, na starą kulturę. A te Baby mają atmosferę wieków. Do mnie czas przeszły mówi tak jak czas dzisiejszy. Czas dziwnie na mnie działa. Mogę czas przywołać i odsunąć. Umiem łatwo wczuć się w czasy egipskie, asyryjskie, greckie, rzymskie…” (cyt. za: Jan Wegner, Xawery Dunikowski w Nieborowie, przedruk w katalogu wystawy).

Dunikowski w kosmosie

W drugiej połowie lat 50. XX wieku tajemnice kosmosu stały się kolejnym tematem twórczych rozważań Dunikowskiego. Człowiek w kosmosie to największy obraz namalowany przez artystę (362 × 303 cm). Dzieło to nie było prezentowane publicznie od 1961 roku. Prace nad tym obrazem poprzedzone były licznymi studiami rysunkowymi i malarskimi. To jedno z najważniejszych dzieł w twórczości artysty, będące wyrazem tęsknoty i dążeń do ujęcia – jak sam wyjaśniał – „zagadki bytu tej tajemniczej, nieznanej nam istoty” (cyt. za: Jan Szancer, Ksawery Dunikowski malarzem, „Światowid”, nr 28, 3 czerwca 1933, s. 7). Dziś, w dobie bezzałogowych misji na Marsa i podboju kosmosu przez człowieka, ta tematyka pozostaje szczególnie aktualna.

Wystawę poprzedziły szeroko zakrojone prace konserwatorskie. Ekspozycji będzie towarzyszył cykl wykładów i bogaty program edukacyjny przeznaczony dla rodzin z dziećmi, młodzieży i dorosłych oraz seniorów. Publikacja towarzysząca wystawie składa się z esejów, których autorzy analizują spuściznę artystyczną Dunikowskiego opisywaną z różnych perspektyw badawczych, co otwiera pole do dalszych dyskusji nad nią.

NEWSLETTER

Co piątek w Twojej skrzynce!


Stopka

WystawaXawery Dunikowski. Malarstwo
MiejsceMuzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni – oddział Muzeum Narodowego w Warszawie
Czas trwania11.06–14.11.2021
Kuratorka / KuratorJoanna Torchała
Fotografiedzięki uprzejmości Królikarni
Strona internetowakrolikarnia.mnw.art.pl
Indeks

Zobacz też