„Wiosna (lato, jesień, zima) Ludów” w BWA Tarnów

Nowocześnie myślący żołnierz? Błyskotliwy inżynier, prekursor wielokulturowości? A może zagorzały bojownik o polską i węgierską niepodległość, który przeszedł na islam, by zostać wysokiej rangi oficerem armii imperium osmańskiego? Szlachetny najemnik, a może protofreelancer?

Na Józefa Bema, Bema Józsefa i w jednej osobie Murad Paszę można patrzeć z wielu perspektyw. Co więcej, jego postać jest dobrym przykładem na to, jak przepisuje się historię dla celów politycznych. Życie bohaterów narodowych nie kończy się bowiem po ich śmierci. W 1929 r. szczątki Bema triumfalnie przez Turcję i Węgry wróciły z Aleppo do Tarnowa, miejsca jego narodzin, i spoczęły na sześciu kolumnach, bo nie mogła ich przyjąć poświęcona ziemia.

Dziś „Bem” to nietypowe, podniebne mauzoleum w tarnowskim Parku Strzeleckim, ale także pomnik w Budapeszcie, przy którym zaczęła się rewolucja 1956 roku – tam studenci zebrali się, by zademonstrować solidarność z ówczesnymi wydarzeniami Października w Polsce. To również fragmenty rozproszonej po świecie Panoramy Siedmiogrodzkiej, które próbuje połączyć w całość tarnowskie muzeum. Owa malowana pod kierunkiem Jana Styki panorama, jeden z przykładów dziewiętnastowiecznego hiperrealizmu, przedstawia bitwę pod Sybinem. Rozcięta na części z powodu niewypłacalności zamawiających, ukazuje jeden z najświetniejszych epizodów pofragmentowanego życiorysu generała. Fragmentu z nim samym do tej pory nie odnaleziono.

po lewej: Attila Csörgő, „Historia błędnego sześcianu”, 2019 , płyta mdf, karton

Jan Styka, fragment panoramy Siedmiogrodzkiej „Batalion Honwedów atakuje piechotę rosyjską, karabiny do szturmu, pada trafiony żołnierz”, 97 × 146 cm

Funda Gül Özcan, „Hałas spod pierwszej warstwy ziemi”, 2018, instalacja multimedialna

„Wiosna (lato, jesień, zima) Ludów”, widok wystawy

Adolf Szyszko-Bohusz, Mauzoleum gen. Bema, 1929, Park Strzelecki

Element użytkowy, ławka wypełniona ziemią

Medal Józef Bem 1794–1850, Mennica Państwowa, Warszawa 1972

„Wiosna (lato, jesień, zima) Ludów”, widok wystawy

Wychodząc od pośmiertnych losów Bema i powikłanych dziejów jego upamiętniania, wystawa komentuje nekropolitykę i różne sposoby przepisywania historii. Wykorzystując motyw panoramy i rozczłonkowanego (państwowego) ciała, zaproszeni artyści spróbują przywołać ducha Bema, by jego szczątki mogły opowiedzieć kolejną wersję własnych losów.

Przywołamy „wiosny” i „zimy” ludów, a także ćwiczyć będziemy spojrzenie panoramiczne poprzez prace zaproszonych artystów, prezentację fragmentów panoramy i program publiczny. Oddamy tym samym głos samemu Józefowi Bemowi. W programie dźwięki artylerii różnego kalibru, kilkuetapowa reinterpretacja Panoramy Siedmiogrodzkiej, prezentacja nowej wersji budapesztańskiego pomnika. Ponadto przywołanie ducha Bema i konsumpcja ciała generała. „Aż pleśń z oczu zgarną narody”.