SZUM
SZUM Wspieraj nas!
  • Działy
    • News
    • Krytyka
    • Rozmowy
    • Do zobaczenia
    • Na dobry początek
    • Eseje
    • Kwartalnik
    • Patronite
  • Archiwum
  • Podcast
  • Redakcja
  • Sklep
Piszemy o sztuce z całej Polski. Komentujemy najważniejsze wydarzenia, dowartościowujemy marginesy, dajemy głos osobom twórczym i specjalistom. Pomóż nam w robieniu SZUMU.
Wspieraj nas!
Newsletter Szumu
co piątek w Twojej skrzynce!
W magazynie 27.01.2023 3 min

O jeszcze jednej straconej szansie polskiej sztuki

Bożena Kowalska
udostępnij — facebook   twitter/x   link
pobierz .pdf
Marzyło mi się muzeum, które w tym dziewiczym środowisku tworzyłabym całkowicie samodzielnie – począwszy od pierwszych eksponatów, które musiałyby być najwyższych lotów.
Otwarcie wystawy „Sztuka dzisiaj”, Muzeum w Chełmie, 1981, fot. Grzegorz Zabłocki, archiwum Bożeny Kowalskiej

Galeria 72. 50 lat kształtowania przestrzeni dla sztuki 1972–2022

Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie

od 23 września 2022

W dniach 22–24 września odbyła się uroczystość obchodów pięćdziesięciolecia Galerii 72 w Chełmie. Historia tej galerii jest ściśle związana z niezwykłą i brawurową ideą, której realizacja dokonywała się wprawdzie przez 30 lat, ale mimo tego się nie dokonała. Początek jej dziejów to rok 1972, kiedy grupa chełmian corocznie odwiedzających swoje rodzinne miasto przyjechała tu z Warszawy. Wśród nich był Kajetan Sosnowski – jeden z najwybitniejszych malarzy polskich tego czasu. Kiedy odwiedził władze miejskie, wyraził ubolewanie, że w mieście jego dzieciństwa brak śladów sztuki i nie ma w nim nawet galerii prezentującej sztukę współczesną. Dyrektorem chełmskiego Wydziału Kultury był wówczas Zenon Stachira – człowiek o wyjątkowo szerokich horyzontach i dobrej woli. Podjął on sugestię Sosnowskiego i polecił niezwłocznie wydzielić w miejscowym muzeum dwie sale na galerię sztuki współczesnej. W tym czasie w muzeum otwarte były cztery stałe wystawy: przyrodnicza, archeologiczna, etnograficzna i Manifestu PKWN.

Interesowała mnie twórczość, której znamieniem jest czynnik medytacyjny, w której nad elementem jednostkowym dominuje uniwersalny, nad subiektywnym – zobiektywizowany, nad szczegółami – uogólnienie.

Kajetan Sosnowski, zapytany, czy zgodziłby się kierować galerią sztuki w Chełmie, wyraził aprobatę i zdecydował się na honorowe prowadzenie tej placówki. Nadał jej nazwę Galerii 72 – od roku powstania – opracował graficznie jej znak i poprosił mnie o współpracę przy ustalaniu programu wystaw oraz pisanie wstępów do katalogów, które projektował tak, by spełniały też rolę plakatów. Zarówno znak galerii, jak i forma plakatu-katalogu do 2000 roku, a więc czasu, kiedy pozbyto się mnie z chełmskiego muzeum, funkcjonowały bez zmian. Przez cały ten czas czynna też była wystawa kolekcji muzealnej o charakterze międzynarodowym, którą zdążyłam zgromadzić.

Po długich rozważaniach zdecydowaliśmy z Kajetanem, że pierwszą wystawą w galerii będzie malarstwo Jana Dobkowskiego. Ze względu na surowych odbiorców, niemających dotychczas prawie żadnego kontaktu ze sztuką, była to wystawa sztuki na poły figuratywnej, ale równocześnie nowoczesnej, o cechach dekoracyjnych. Wyrażała ideę panteizmu, ukazywała bujność życia i jego umieranie, które nosi w sobie zalążek nowego życia. Ksiądz proboszcz uznał wystawę za gorszącą i zakazał jej zwiedzania. W związku z tym obejrzeli ją bez wątpienia wszyscy chełmianie, jednak dyrektor muzeum z powodu skandalu chciał się galerii pozbyć. Jej likwidacji zapobiegł ostatecznie Stachira.

Muzeum Chełmskie, Bożena Kowalska, Koji Kamoji
Od lewej prace Józefa Szajny, Izabelli Gustowskiej, w głębi Janusza Przybylskiego.
Widok wystawy w Galerii 72, od lewej: trzy obrazy Henryka Stażewskiego, na postumencie forma przestrzenna Henryka Stażewskiego, wysoko relief Janusza Orbitowskiego, po prawej reliefy Adama Marczyńskiego
, fot. Grzegorz Zabłocki, archiwum Bożeny Kowalskiej
Muzeum Chełmskie, fragment ekspozycji.

W marcu 1973 roku Sosnowski, którego zawiodło zdrowie, przekazał mi prowadzenie Galerii 72 już bez jego udziału. Wiedział, że jej program pozostanie zgodny z naszymi wspólnymi poglądami i założeniami. Zresztą konsultowałam z nim do końca wszelkie zamierzenia. Jako że mam upodobanie do rzeczy nieprzemijających, prowadzenie galerii, w której często zmieniały się wystawy, nie mogło mnie satysfakcjonować. Marzyło mi się natomiast muzeum, które w tym dziewiczym środowisku tworzyłabym całkowicie samodzielnie – począwszy od pierwszych eksponatów, które musiałyby być najwyższych lotów. Radość sprawiała mi myśl o dniu, w którym zostanie ono otwarte w tym małym miasteczku, w odległej części Polski, z dala od Warszawy, jako niespodzianka dla wszystkich, którzy interesują się sztuką. Cieszył mnie też kontrast zabytkowej architektury i sztuki nowoczesnej, który tak urzekł mnie w zamku Gordes, gdzie oglądałam muzeum Victora Vasarely’ego. W Chełmie muzeum także mogło zostać otwarte w popijarskim klasztorze wzniesionym na przełomie XVII i XVIII wieku przez Dominika Aleksandra Belottiego, na którego parterze znajdują się piękne krzyżowe sklepienia. Kontrastowo i komplementarnie – myślałam – zwiąże się z nimi sztuka naszego czasu.

W rozmowie z Zenonem Stachirą uzależniłam prowadzenie Galerii 72 od zgody na kompletowanie i zakup zbiorów muzealnych sztuki współczesnej oraz możliwości przekształcenia z czasem całego Muzeum Okręgowego wyłącznie w Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Warunki te zostały przyjęte i to z uznaniem. (…)

Pełna wersja tekstu jest dostępna w 39. numerze SZUMU.

Przypisy

Najczęściej czytane

1
Krytyka 16.05.2025

Szafka i pudełko. „Café Manekin” Zuzanny Kozłowskiej w Galerii Promocyjnej

Portret Janek Owczarek
2
Na Dobry Początek 19.05.2025

19–25 maja

Redakcja
3
Do zobaczenia 16.05.2025

„Sen o doskonałości” w galerii Widna

Redakcja
4
Na Dobry Początek 26.05.2025

26 maja – 1 czerwca

Redakcja
5
Krytyka 23.05.2025

Odmienność zawsze tu była. QueerMuzeum w Warszawie

Portret Aleksander Kmak
6
Do zobaczenia 23.05.2025

„Uniesienia” Agaty Ingarden w Gdańskiej Galerii Miejskiej

Redakcja

Newsletter Szumu
co piątek w Twojej skrzynce!

REKLAMA
Piszemy o sztuce z całej Polski. Komentujemy najważniejsze wydarzenia, dowartościowujemy marginesy, dajemy głos osobom twórczym i specjalistom. Pomóż nam w robieniu SZUMU.
O jeszcze jednej straconej szansie polskiej sztuki — SZUM
REKLAMA
Logo: SZUM

Magazyn SZUM

Fundacja Kultura Miejsca
Wydział Badań Artystycznych i Studiów Kuratorskich
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 39
00-347 Warszawa

redakcja@magazynszum.pl

ISSN 2956-817X

Media społecznościowe

  • facebook
  • instagram
  • spotify
  • apple podcasts
  • podcast RSS

Wspieraj nas!

Polityka prywatności

Kontakt

Przeszukaj SZUM

‹ › ×

    ‹ › ×
      Nasz serwis korzysta z cookies w celu analizy odwiedzin.
      Zapoznaj się z naszą polityką prywatności