„Kultura spalonego horyzontu” Stacha Szumskiego w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu

Wystawa Stacha Szumskiego Kultura spalonego horyzontu odnosi się do najstarszych znanych form architektury stworzonej przez Homo sapiens na terenach dzisiejszej Europy Wschodniej w okresie górnego paleolitu.

Instalacja site specific, zlokalizowana w nawie głównej Galerii EL, stworzona została przez artystę w oparciu o architekturę miejsca. Główną inspiracją dla pracy była konstrukcja odkryta w Mezirechu na Ukrainie – zbudowana około 16 tysięcy lat temu z kości mamutów. Czaszki i żuchwy tych zwierząt tworzyły krąg, wewnątrz którego rozpalano ogień. To tam odbywało się życie pierwszych wspólnot – ich codzienność, rytuały i przetrwanie. Ślady podobnych konstrukcji odnaleziono w Krakowie, nad Dnieprem, w Rosji. Wszystkie miejsca prawdopodobnie łączyło to samo dążenie – do przekształcenia surowej natury w przestrzeń bezpieczną do zamieszkania.

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Artysta eksploruje w swoich realizacjach wątek cyrkulacji węglanu wapnia (stanowiącego m.in. budulec kości i skał osadowych pochodzenia organicznego, takich jak wapienie). Węglan wapnia w kontekście architektury towarzyszy ludzkości od zarania dziejów – zarówno w przypadku jaskiń formujących się wewnątrz skał wapiennych, które stanowiły pierwotne formy schronienia, jak i paleolitycznych budowli z kości mamutów czy współcześnie stosowanego wapna przemysłowego.

Kultura spalonego horyzontu porusza również wątek funkcjonowania na pograniczu cofającego się zlodowacenia, towarzyszącego egzystencji ludów zamieszkujących nasze tereny w górnym paleolicie. Migracja w oparciu o cofanie się lądolodu – rozmrażanie się nowych perspektyw, to motywy zawarte również w ścieżce dźwiękowej towarzyszącej wystawie skomponowanej przez Nestora Peixoto Abale (Aethereal Arthropod). Wykorzystano w niej nagrania pękającego lodu oraz dźwięki wydawane przez topniejące lodowce.

Stach Szumski ujmuje w swoich pracach czas poprzez cykliczną perspektywę. Odnosi się do cyrkulacji procesów naturalnych oraz symboli i motywów mutujących na przestrzeni dziejów. Artysta studiuje wątki architektury rytualnej czasów prekatolickich, tworzy formy inspirowane kultami neolitycznymi i paleolitycznymi, analizuje kody kulturowe oraz ich modyfikacje na przestrzeni wieków.

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Stach Szumski, „Kultura spalonego horyzontu”, widok wystawy, fot. Szymon Sokołowski

Odnosząc się do znaków, prowadzi rozważania dotyczące zmian tożsamościowych, adaptacji środowiskowych, zmian społecznych i globalizacji. W swojej praktyce szczególną uwagę zwraca na migrację motywów między kulturami – proces, w którym idee, praktyki artystyczne i wierzenia kulturowe przekraczają granice geograficzne, wpływając na społeczności – zmieniając, kształtując i wzbogacając ich historię. Migracja odbywa się na różnych poziomach, od religii i sztuki po nowe technologie. Symbolika jest u Szumskiego fundamentem, symbolizmem wpływa na odbiorcę.

Szumski pracuje w różnych mediach; na wystawie zobaczymy wielkoformatowe tkaniny, rzeźby oraz instalację site-specific. Część realizacji rzeźbiarskich powstała w oparciu o skany 3d kości mamutów oraz odlewy ceramiczne. Wielkoformatowa tkanina powieszona nad drzwiami głównymi Galerii EL nawiązuje do krystalicznej struktury płatka śniegu udokumentowanego mikroskopem elektronowym, tworząc odniesienie do relacji górnopaleolitycznych ludów z cofającym się zlodowaceniem.

Zdesakralizowany kościół staje się miejscem, w którym czas i kultura przemielają się ze sobą. Dawne rytuały sprzed tysiącleci odzyskują utraconą przestrzeń, a archaiczne praktyki wchodzą w dialog z historią miejsca.