„WYtwórczynie” Wioli Ujazdowskiej i Julii Woronowicz w lokalu_30

Wystawa WYtwórczynie łączy dwa projekty: Malarki. Herstoria włocławskiego fajansu 1945–1991 Wioli Ujazdowskiej oraz Wełnogłowe. Kultura mazońska w nowożytnej Polsce Julii Woronowicz. Oba podejmują refleksję nad tradycjami kobiecej pracy twórczej – malarskiej, tkackiej i rzemieślniczej – przywracając pamięć o wspólnotach kobiet, które poprzez codzienną praktykę współtworzyły materialną i symboliczną kulturę Polski.

Projekt badawczo-artystyczny Wioli Ujazdowskiej Malarki. Herstoria włocławskiego fajansu 1945–1991 łączy praktykę artystyczną, badania archiwalne i refleksję teoretyczną, by zaktywizować pamięć o twórczości kobiet zatrudnionych w zakładach we Włocławku w okresie PRL-u. Na wystawie prezentujemy prace z cyklu Kobiety Fajansu, stworzone w ramach badań artystycznych, których celem jest przywrócenie widzialności pracy malarek, rzemieślniczek i dekoratorek oraz zrozumienie, w jaki sposób ich działalność wpisywała się w szerszy kontekst społeczny i kulturowy. Projekt analizuje sztukę jako formę pracy oraz sposób aktywizacji zawodowej kobiet w systemie państwowego socjalizmu, traktując ją zarazem jako strategię emancypacyjną i wspólnotową. Pokazujemy też prace Ujazdowskiej stworzone w technice malowania na ceramice, której artystka nauczyła się od malarek włocławskiego fajansu. Artystka zatrudniła się na kilka miesięcy w niewielkiej manufakturze, gdzie mogła uczyć się fachu od dawnych pracownic fabryki. Na podstawie archiwalnych zdjęć z okresu PRL-u, pochodzących z fabrycznej malarni, stworzyła cykl talerzy upamiętniających anonimowe malarki, a także waz, których dekorację stanowią grupowe portrety malarek fajansu. W serii Chwastniki maluje na wazach rośliny ruderalne porastające ruiny dawnej fabryki, czym nawiązuje do tradycji roślinnych ornamentów.

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Wiola Ujazdowska, „Kobiety fajansu”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Wiola Ujazdowska, „Chwastniki”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Wiola Ujazdowska, „Chwastniki”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Werdiura Magnuszewska”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Uścisk”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Rycerka Gosia”, fot. Bartosz Górka

Julia Woronowicz w projekcie Wełnogłowe. Kultura mazońska w nowożytnej Polsce rozwija wątki związane z tradycją tkactwa i kobiecym rzemiosłem. Jej prace balansują między realnym dziedzictwem a artystyczną etnofikcją o feministycznym wydźwięku. Obrazy oraz zrealizowane na ich podstawie gobeliny stanowią zachowane do naszych czasów ślady po funkcjonującej od VI do XVII wieku kulturze mazońskiej. Wchodząc w wyobrażony świat Woronowicz przyjmujemy rolę badaczki zagłębiającej się w kolejne warstwy spuścizny materialnej tej żywej fikcji. Zgodnie z tą logiką uznajemy, że analizowane obiekty to zachowane do naszych czasów fragmenty malowideł zawierające odkrywki konserwatorskie i zamalowane później części większej kompozycji. W warstwie związanej z tradycją rękodzielniczą punktem odniesienia stają się u Woronowicz spółdzielnie tkackie, które niegdyś stanowiły przestrzeń kobiecej niezależności i wspólnoty. Poprzez tkaniny oraz film dokumentujący dziedzictwo tkaczek ze spółdzielni Pilsko-Żywiec artystka odtwarza zapomniane sieci relacji, pokazując, że rzemiosło jest formą pamięci i oporu wobec pomijania kobiet w narracjach głównego nurtu.

Twórczość Ujazdowskiej i Woronowicz pozwala spojrzeć na sztukę jako na praktykę wspólnotową — taką, która łączy indywidualne doświadczenie z kolektywną pamięcią, przeszłość z teraźniejszością. Tytułowe wytwarzanie nie ogranicza się do formy materialnej – dotyczy również tworzonych wspólnot, relacji, dziedzictw i znaczeń.

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Napar na zszargane nerwy”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Mazoński strój ludowy”, fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Julia Woronowicz, „Fajans”; Wiola Ujazdowska, „Chwastniki” fot. Bartosz Górka

„WYtwórczynie”, widok wystawy, Wiola Ujazdowska, „Kobiety fajansu”, fot. Bartosz Górka

Feministyczne badania artystyczne stanowią istotne odniesienie dla obydwu artystek – są nie tylko sposobem analizy, lecz także utrwalania i przywracania XX-wiecznego dziedzictwa związanego z pracą kobiet. Ich celem jest odzyskanie historii pomijanych praktyk artystycznych i rzemieślniczych, które kształtowały codzienność i estetykę minionego stulecia. W tym ujęciu sztuka staje się narzędziem badania i rewizji kulturowych narracji, które przez dekady marginalizowały kobiece doświadczenie twórcze. Wystawa WYtwórczynie wpisuje się tym samym w nurt badań, które poprzez artystyczne gesty i rekonstrukcje pamięci przywracają to dziedzictwo jako żywą, wciąż aktualną część kultury.