„Sny kobiet / Frauenträume” w Trafostacji Sztuki w Szczecinie
Sny kobiet to wyobrażone spotkanie artystek aktywnych w latach 80. w NRD i PRL, które ze względu na politykę obu krajów nie mogło się wówczas wydarzyć. Zestawione w TRAFO prace łączy postawa buntu wobec narzucanych norm społecznych i politycznych oraz chęć samodzielnego sprawowania władzy nad własnym wizerunkiem.
Lata 80. były czasem naznaczonym doświadczeniem stanu wojennego, zamknięciem granic między formalnie „bratnimi” sobie państwami. Zaostrzone restrykcje polityczne, braki materiałów do tworzenia i narastający nastrój beznadziei w obu krajach skutkowały „emigracją wewnętrzną” lub wyjazdami za granicę. Trzecią drogą była działalność alternatywna w podziemiu – zwykle radykalna i bezkompromisowa gra z władzą, wymagająca poszukiwania nowego języka i doboru właściwych narzędzi.
Sztuka w obu krajach rozwijała się w odmiennych kontekstach. W NRD do samego upadku muru dominująca była doktryna socrealizmu, a odstępstwa mogły skutkować zakazem pracy twórczej – brakiem materiałów, pracowni czy zleceń. Niezależna scena musiała rozwijać się w podziemiu. Mimo że w PRL możliwe było prowadzenie działalności artystycznej śmiało wymykającej się ramom socjalizmu, nieustannie próbowano poddawać ją cenzurze. W pruderyjnym, katolickim kraju szczególnie bulwersujące bywało wychodzenie poza normy obyczajowe – nagość stawała się więc gestem konfliktogennym. W latach 80. artystki i artyści oprotestowali polskie instytucje tworząc swoje prywatne przestrzenie i niezależne obiegi.
Zrywając z tradycyjnymi formami sztuki, artystki sięgały po nowe media – wykonywały performansy, kręciły filmy kamerą 8mm, eksperymentowały z technikami graficznymi, wydawały ZINy, tworzyły kolaże. Przed konserwatywną widownią odsłaniały i przemalowywały swoje ciała, ale też krępowały i wiązały, obnażając stosowane wobec nich represje polityczne.
Sztuka kobiet w latach 80. była różnorodna, dynamiczna, zadziorna – w NRD powiązana ze sceną punkową, w Polsce sięgała do tradycji awangardowych. Postawy prezentowanych na wystawie artystek połączy też wątek siostrzeństwa – rozumianego jako podejmowanie wspólnych inicjatyw, prowadzenie niezależnych galerii, organizacji wystaw sztuki alternatywnej czy wzajemne wsparcie przy tworzeniu prac.
Po obu stronach granicy pojawia się w tym czasie zainteresowanie autoportretem, kobiecym ciałem i seksualnością. Wykorzystując kamuflaż i ironię, śmiechem artystki obnażały absurdy socjalistycznego systemu. Przeglądały się w lustrze, zakładały maski i zamieniały rolami, podkreślając wspólnotę kobiecych doświadczeń. Gdy w NRD odebrano im dostęp do materiałów artystycznych i zakazano tworzenia, jako narzędzia ekspresji używały swoich ciał. Gdy zabroniono im wystawiania prac, w galerie zamieniły prywatne mieszkania. Kiedy miały milczeć, głośno się śmiały. Niemieckie artystki spotykały się na plenerach w małych miejscowościach, w kościołach lub w porzuconych gospodarstwach na obrzeżach miast. Fotografowały na podwórkach, a na dachach kręciły filmy o swoich snach, wychodziły w przestrzeń publiczną na tyle, na ile to było możliwe.
Wystawa jest efektem badań nad relacjami artystycznymi pomiędzy NRD i PRL, zrealizowanych w ramach stypendium Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.
Partnerzy projektu: Grenzland e.V. – Magdalena Anna Reichardt, Falko Reichard
Projekt dofinansowany z Funduszu Małych Projektów (FMP) w ramach Programu Współpracy Interreg VI A Meklemburgia-Pomorze Przednie / Brandenburgia / Polska 2021-2027.
Zadanie finansowane ze środków Gminy Miasto Szczecin.
Przypisy
Stopka
- Osoby artystyczne
- Tina Bara, Izabella Gustowska, Künstlerinnengruppe Erfurt, Ewa Partum, Cornelia Schleime, Christine Schlegel, Gabriele Stötzer, Ewa Zarzycka
- Wystawa
- Sny kobiet / Frauenträume
- Miejsce
- Trafostacja Sztuki w Szczecinie
- Czas trwania
- 19.02–17.05.2026
- Osoba kuratorska
- Marta Gendera
- Fotografie
- Andrzej Golc
- Strona internetowa
- trafo.art/sny-kobiet-frauentraume/
