22.04.2015

„Majątek” w Królikarni

„Majątek” w Królikarni
Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Na przestrzeni XX wieku Europa Środkowo-Wschodnia była równie przerażającym, co fascynującym kotłem historii: wojny, rewolucje, wywłaszczenia i reprywatyzacje, przesiedlenia i ucieczki ludności, interwencje wojskowe, transformacje i urynkowienia nieustannie przekształcały jej społeczną, kulturową i gospodarczą tkankę. Te dramatyczne wydarzenia zostawiły po sobie niezatarte ślady – zdemolowane i splądrowane rezydencje szlacheckie, utracone lub rozproszone kolekcje sztuki, pałace przekształcone w szkoły lub muzea, zniszczone w całości lub powołane do życia klasy i grupy społeczne, pustka po grupach, które zniknęły już na zawsze lub zostały zredukowane do garstki ocalonych.

Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźba z kolekcji rodziny von Rose

Wystawa Majątek prezentuje dwie kolekcje muzealiów ściśle związanych z czasem owych historycznych zmian. Zestawione zostają ze sobą filmy i fotografie Zofii Chomętowskiej, jednej z ważniejszych postaci polskiej fotografii, oraz pozostałości zniszczonej kolekcji rzeźb junkierskiej rodziny von Rose, której majątek ziemski znajdował się w dawnych Prusach Wschodnich, w miejscowości Döhlau (dzisiaj Dylewo) nieopodal Allenstein (dzisiaj Olsztyn). Zawierucha historii i alchemia przypadku sprawiły, że zdjęcia Chomętowskiej oraz resztki kolekcji rodziny von Rose spotkały się w warszawskiej Królikarni, kiedyś arystokratycznej rezydencji, a obecnie – oddziale Muzeum Narodowego. Na szczególną uwagę zasługują zdjęcia i filmy zrealizowane w 1929 roku w pałacu Królikarnia, do którego po latach wracają. W swojej przedwojennej twórczości Chomętowska fotografowała również okolice rodzinnego majątku na Polesiu (jej familia należała do znamienitego rodu książąt Druckich-Lubeckich). Dzisiaj obszar ten znajduje się w znakomitej większości na terytoriach Ukrainy, Białorusi i Rosji, a w kulturze polskiej przywołuje na myśl przede wszystkim temat Kresów i nieodmiennie z nim związanej nostalgii. Również majątek rodziny von Rose leżał na dziś utraconych kresach wschodnich – nie polskich, ale niemieckich. Obu tym wcieleniom kresowości towarzyszy poczucie tęsknoty, które na płaszczyźnie społeczno-politycznej przekuwane bywa w resentyment i dążenie do rewidowania historii. Podobny problem „naprawiania historii” tworzą również przekształcenia własnościowe i ich współczesne konsekwencje, takie jak na przykład bolesne dla dzisiejszej Warszawy skutki tzw. dekretu Bieruta.

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Resztki kolekcji rzeźb rodziny von Rose, wydobyte kilkanaście lat temu z ruin pałacu w Dylewie przez zespół archeologów pod kierunkiem nieżyjącego już profesora Tomasza Mikockiego, trafiły jako depozyt do Muzeum Narodowego w Warszawie. Niegdyś wspaniałe dzieła sztuki – w kolekcji tej znajdowały się między innymi prace uznanego włoskiego rzeźbiarza Adolfa Wildta – zostały przez historię zredukowane do przepalonych gruzów. Rozpad krystalicznej struktury marmuru pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia w trakcie pożaru doskonale oddaje destrukcję starego porządku społecznego, z którego logiki wywodzi się sama praktyka kolekcjonowania sztuki. Prezentacja rozpadających się i zwapnionych obiektów jest gestem zmierzenia się z konsekwencjami fundamentalnych zmian w strukturze społecznej i porządku ekonomicznym oraz z gwałtownymi reformami w dotychczasowych stosunkach własnościowych. Słyszalny w przestrzeni wystawy esej dźwiękowy Michała Libery Bildung, gdzie „muzyka kamienia” spotyka się z głosem Sibylle Friedberg, potomkini rodziny von Rose, która pamięta dylewski pałac w jego przedwojennej wspaniałości, dopełnia metaforyczny obraz czasu i historii obracających w wiór nawet najtwardszy kamień i nawet najpotężniejsze klasy społeczne.

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Rzeźby z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźby z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźby z kolekcji rodziny von Rose

Rzeźby z kolekcji rodziny von Rose

Towarzysząca wystawie publikacja pod redakcją Jana Sowy zawiera opatrzony jego komentarzem wybór tekstów teoretycznych poruszających temat historycznej zależności między sztuką a systemem społeczno-ekonomicznym, wątek nostalgii i resentymentów, a także stosunku społeczeństw do świadectw przeszłości. Losy prezentowanych na wystawie zbiorów wyjaśniają poświęcone im artykuły – opowieść o kolekcji dylewskiej autorstwa związanej z Muzeum Rzeźby historyczki sztuki Katarzyny Kucharskiej-Hornung i tekst biograficzny o Zofii Chomętowskiej napisany przez badaczkę jej twórczości, Karolinę Puchałę-Rojek. Warstwę wizualną wydawnictwa tworzy sugestywny esej fotograficzny autorstwa Krzysztofa Pijarskiego.

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

Majątek, widok wystawy

NEWSLETTER

Co piątek w Twojej skrzynce!


Stopka

WystawaMajątek. Rzeźby z kolekcji rodziny von Rose oraz filmy i fotografie z archiwum Zofii Chomętowskiej
MiejsceKrólikarnia
Czas trwania18.03–17.05.2015
KuratorAgnieszki Tarasiuk, Katarzyna Kucharska-Hornung, Karolina Puchała-Rojek, Michał Libera
FotografieJan Szewczyk, Igor Omulecki
Strona internetowakrolikarnia.mnw.art.pl
Indeks

Zobacz też