24.05.2017

„Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku” w Muzeum Narodowym w Gdańsku

Redakcja
Henryk Stażewski, Bez tytułu (Wnętrze), 2 poł. lat 70. XX w., technika mieszana, karton, sklejka, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku
„Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku” w Muzeum Narodowym w Gdańsku
Henryk Stażewski, Bez tytułu (Wnętrze), 2 poł. lat 70. XX w., technika mieszana, karton, sklejka, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku

Pokaz prac Henryka Stażewskiego to hołd złożony jednemu z najbardziej konsekwentnych awangardystów. Stażewski, wierny awangardzie od początku jej narodzin w Polsce w 1917 roku do swojej śmierci w roku 1988, prekursor i nestor polskiego konstruktywizmu, był niewątpliwym koryfeuszem sztuki.

W polskiej awangardzie dwudziestolecia międzywojennego konstruktywizm zajmował własną silną pozycję między innymi dzięki Henrykowi Stażewskiemu, jednemu z głównych twórców i teoretyków kierunku. Stażewski, zgodnie z zasadami konstruktywizmu, negował prawo artysty do wyrażania siebie w dziele, uważając indywidualizm i subiektywizm za wrogów sztuki. Dzieło miało być „plastyczną formułą ogólnych praw bytu”, więc nie mogło wyrażać wnętrza artysty ani przekazywać ukrytych treści czy emocji. Sztuka, której celem miało być ujęcie w znaku plastycznym uniwersalnych praw rządzących światem, powinna być obiektywna, zatem winna się opierać na „obiektywnych” stosunkach liczbowych, czerpać ze świata geometrii.

Henryk Stażewski, Bez tytułu, kopia wg pracy z 1929, serigrafia, papier, sklejka, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku
Henryk Stażewski, Bez tytułu (13 - 1975), 1975, akryl, płyta, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku

Stażewski również po wojnie, przez całe swe długie życie, pozostał wierny przyjętym zasadom formalnym, nigdy nie rezygnując z języka geometrii. Z czasem złagodził rygorystyczne przekonania, dzięki czemu w bardzo wysmakowanych kolorystycznie kompozycjach z ostatnich lat życia można odnaleźć nutę liryzmu. Paradoksalnie, wbrew jego założeniom, późne obrazy artysty swoją subtelną harmonią poruszają u odbiorcy pokłady pozytywnych emocji.

Henryk Stażewski, Bez tytułu, 1983, akryl na płycie, sklejka, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku
Henryk Stażewski, Bez tytułu, 1980, akryl, płyta, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku

Stażewski pozostawił po sobie dzieło bogate i dojrzałe. W swojej twórczości, choć podlegała ewolucyjnym przemianom, zachował zadziwiającą konsekwencję i jednorodność. Część spuścizny po malarzu została przekazana przez rodzinę Muzeum Narodowemu w Gdańsku w wieloletni depozyt. Trafiły tu więc prace, które do końca towarzyszyły Stażewskiemu w jego warszawskiej pracowni przy ulicy Świerczewskiego, część z nich została uwieczniona w tle pysznych fotograficznych portretów artysty. Jako zbiór dzieł pochodzących z pracowni ma charakter dość przypadkowy, co jednak nie umniejsza jego wartości. Twórczość sprzed 1939 roku jest reprezentowana powojenną repliką obrazu z roku 1929. Z połowy lat 40., kiedy jedyny raz Stażewski wyłamał się z abstrakcyjnej konwencji, pochodzi jedna praca z serii mocno zgeometryzowanych kompozycji figuralnych. Cenną grupę stanowi kilka dzieł z lat 40.–60., w tym fakturalne reliefy o charakterystycznych dla tych czasów obłych formach. Na drugą połowę lat 70. i lata 80. datuje się grupa obrazów utrzymanych konsekwentnie w formie kwadratu, z charakterystycznymi tłami-ramami będącymi integralną częścią dzieła. Obrazy te pochodzą z różnych faz zainteresowań artysty – od kompozycji linearnych badających relacje przestrzenne między płaszczyzną a linią, przez etap obrazów malowanych w formule „białe na białym”, po wspomniane wysublimowane kompozycje kolorystyczne złożone z oddziałujących na siebie płaszczyzn – statycznych bądź dynamicznych.

Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński
Henryk Stażewski. Kolekcja XX wieku, widok wystawy, fot. © Andrzej Leszczyński

Dwudziestu czterem dziełom eksponowanym podczas pokazu towarzyszą szkice i rysunki. Powstanie obrazu Stażewski poprzedzał bowiem wieloma próbami – linearnymi i kolorystycznymi. Szkicował na rozmaitych kawałkach papieru czy kartonu – starych zaproszeniach, dziecięcych notesikach, kartkach szkicowników itp. Szkice te świadczą o ogromie pracy włożonej w powstanie z pozoru prostego w formie dzieła, a pokazane na wystawie, wraz z wydrukami sentencji Stażewskiego w sposób istotny dopełniają wizerunek artysty.

Kurator: Grażyna Szcześniak

NEWSLETTER

Co piątek w Twojej skrzynce!


Stopka

ArtystaHenryk Stażewski
WystawaHenryk Stażewski. Kolekcja XX wieku
MiejsceMuzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama
Czas trwania21.04.2017 - 11.06.2017
KuratorGrażyna Szcześniak
Strona internetowamng.gda.pl
Indeks

Zobacz też