„Gleba i przyjaciele” w PLATO Ostrava

Obszerna wystawa pt. Gleba i przyjaciele zachęca nas do spojrzenia w dół, tam, gdzie nasze stopy stykają się z ziemią. Została ona przygotowana przez ostrawską Miejską Galerię Sztuki Współczesnej PLATO wraz z trzydziestoma artystami i artystkami oraz we współpracy z warszawskim Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. A co, jeśli gleba jest naszym najbliższym, a jednocześnie najmniej zrozumiałym sprzymierzeńcem? Odpowiedzi na to pytanie można szukać na wystawie do 13 września. Projekt jest kluczowym elementem obchodów 10. rocznicy powstania PLATO.

Międzynarodowa wystawa Gleba i przyjaciele, która zajęła wszystkie sale galerii PLATO, została przygotowana przez kuratorki Mariannę Dobkowską i Edith Jeřábkovą. Postrzegają one glebę jako żywą, dynamiczną społeczność organizmów, relacji i procesów, jako podstawowy warunek życia na Ziemi, a także jako środowisko, w którym powstają zrównoważone sojusze wszystkich żywych istot, w tym ludzi. Wystawa jest wielowarstwową opowieścią o glebie jako systemie biologicznym, przestrzeni kulturowej, archiwum historycznym, a także temacie politycznym. Łączy ona wiedzę naukową, wyobraźnię artystyczną oraz praktyczne doświadczenia związane z gospodarowaniem i pielęgnacją krajobrazu. Jej pierwsza część odbyła się w zeszłym roku w Warszawie.

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava, Ingela Ihrman, „A Great Seaweed Day“, 2019, ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Julia Ciunowicz, „Nettle Monument“, 2025 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Dávid Koronczi, „A Hotel for Tired Arguments“ (z serii „Compostographies“), 2026 ©PLATO, fot. Martin Polák

Gleba jako centralny punkt, nie źródło

Wystawa nie narzuca nam, co mamy myśleć. Uczy nas dostrzegać dźwięki, rytmy, cykle i relacje, które zazwyczaj pozostają poza zasięgiem naszej uwagi. „Ziemia to dla nas centrum – miejsce, w którym spotykają się kultura i natura, przeszłość i przyszłość. To przestrzeń, którą przez długi czas postrzegaliśmy jako służącą, zasób czy własność. My chcemy pokazać ją jako partnerkę” – tak zamysł wystawy opisują jej kuratorki, Edith Jeřábková i Marianna Dobkowska.

Na wystawie prezentowane są prace trzydziestu artystek i artystów. Różnorodne są nie tylko obszary ich zainteresowań, ale także podejścia artystyczne. Pracują oni z filmem, instalacją, rysunkiem, badaniami dźwiękowymi czy żywymi materiałami. Niektórzy stosują metody naukowe i konstruują specjalne mikrofony do rejestrowania dźwięków dochodzących spod powierzchni ziemi, inni mają osobiste doświadczenia związane z pasterstwem czy uprawą nowych odmian roślin.

Jednym z ważnych obszarów wystawy jest rolnictwo regeneracyjne oraz odbudowa tzw. „grzyba węglowego gleby” – zdolności gleby do zatrzymywania wody i magazynowania węgla poprzez procesy mikrobiologiczne oraz szatę roślinną. Projekty artystyczne śledzą relacje między pastwiskami, roślinożercami i mikroorganizmami glebowymi, zwracają uwagę na kultury pasterskie i podkreślają rolę gleby w stabilizacji cyklu wodnego oraz ochładzaniu planety.

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Denisa Langrová, „YouTube Community Compost (part 3)“, 2026, ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Po prawej: Julia Ciunowicz, „Nettle Monument“, 2025 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Od lewej: Judita Levitnerová i Kateřina Žák Konvalinová, „Misty Sheep Dreaming“, 2025; Marie Boková, „Herd“, 2025; Denisa Langrová, „YouTube Community Compost (part 2)“, 2026 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Od lewej: Marie Boková, „Herd“, 2025; Salka Tiziana, „All Sounds Within“, 2022 ©PLATO, fot. Martin Polák

Dla Ostrawy

W ramach projektu dla Ostrawy powstał przewodnik terenowy autorstwa berlińskiej architektki Rosario Talevi i ostrawskiego geologa Jana Lenarta pt. Toksyczny pył, który poświęcony jest przemianom postindustrialnego krajobrazu miasta i poszukuje nowych sposobów nawiązania relacji z takim krajobrazem. Zamiast moralizującego spojrzenia na szkody ekologiczne podkreśla on współczesne życie tych miejsc i ich potencjał odnowy.

Wystawa powiązana jest również z publicznym ogrodem permakulturowym, pośrodku którego znajduje się PLATO. Artysta Dávid Koronczi w ramach swojego projektu poddał kompostowaniu książki. Kompost ten został następnie wykorzystany przez zespół galerii na grządkach przeznaczonych do uprawy kwiatów, które zwiedzający mogą oglądać na wystawie. Pozostałe rośliny na wystawę dostarczyli lokalni hodowcy, w tym Zdeněk Seidl, który wcześniej wyhodował odmianę irysa Galerie Plato.

Na wystawie w nowej roli pojawia się również najmniejsza sala galerii, Dziurka od Klucza, która od początku swojego istnienia funkcjonuje w połączeniu z ogrodem. Przekształciła się ona w tzw. „kieszeń ogrodu”. W kieszeni tej, w odróżnieniu od pozostałych części galerii, nietykalne przedmioty stają się namacalne. Nowa kieszeń będzie zmieniać się sezonowo, podobnie jak ogród. Przygotowała ją polska grupa architektoniczna CENTRALA – Małgorzata Kuciewicz i Simone De Iacobis – a PLATO zachowa ją przez okres dwóch lat.

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Od lewej: Ewelina Węgiel, „Den“, 2025; Kryštof Zvolánek, „Bedřiška Strategic Reserve“, 2026 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Krzysztof Maniak, „Park in Tuchów at 1 Spacerowa Street“, 2025 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava. Julia Ábalos Reznak, „Untitled“, 2022 ©PLATO, fot. Martin Polák

„Gleba i przyjaciele“, widok wystawy, PLATO, Ostrava, CENTRALA (Małgorzata Kuciewicz and Simone De Iacobis): „Pocket“, 2026 ©PLATO, fot. Martin Polák

Dbałość o żywą przyrodę w mieście

Poprzez tę obszerną wystawę Miejska Galeria Sztuki Współczesnej PLATO nawiązuje do poprzednich, zarówno dużych, jak i mniejszych projektów, jak na przykład wystawy Heroic vs. Holistic (2017) kuratorek Danieli i Lindy Dostálkovych czy Uciekły, znalazł schronienie, wciąż umyka (2023) Edith Jeřábkovej i Evy Koťátkowej. Ich głównym tematem jest nieustanna dbałość o środowisko, żywą przyrodę, zwierzęta w mieście oraz partnerskie relacje ze wszystkimi i wszystkim, co wraz z nami zamieszkuje tę planetę. Podejście to wyraża się również poprzez stałą troskę całego zespołu PLATO o ogród permakulturowy w otoczeniu siedziby galerii.