„Figura – Przestrzeń – Proces” w Muzeum ASP w Warszawie

Wystawa Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie zbudowana jest wokół nieustannie aktualnego pytania o definicję rzeźby i jej granice. Zebrane prace pokazują zmiany, jakie dokonały się w rzeźbie od okresu przedwojennego po dzień dzisiejszy. Według koncepcji kuratorskiej dr Jolanty Goli wyodrębnione w tytule wystawy kategorie nie stanowią sztywnych ram interpretacyjnych, lecz mogą stworzyć pomocny klucz do odczytywania prac podczas zwiedzania.

Otwierające wystawę zestawienie dzieł pokazuje dwa kontrastujące bieguny ekspozycji. Figura Zapaśnika Mariana Kurjaty, jedna z najstarszych rzeźb w kolekcji Muzeum, studenckie ćwiczenie z lat 30. XX w. spotyka się z pracą dyplomową Filipa Musiała z 2023 roku, akcentując kontrast dwóch epok, a przede wszystkim dwóch koncepcji rzeźby. Sztuka mimetyczna skonfrontowana jest z minimalistyczną pracą o charakterze symbolicznym i abstrakcyjnym.

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

W części skupionej na przedstawieniach figuralnych wystawa prezentuje portrety autorstwa dydaktyków i uczniów warszawskiej Akademii m. in. Tadeusza Breyera, Adama Myjaka, Franciszka Strynkiewicza, Mariana Wnuka, Kazimierza Gustawa Zemły. Są to zarówno klasyczne popiersia, jak i wizerunki podlegające deformacji lub syntezie, za sprawą której rzeźby tracą na podobieństwie do modela, lecz zyskują nowe wartości, takie jak ekspresja i symbolika.

Wśród „figur” prezentowanych na wystawie znajdują się również przykłady prac studenckich Sylwestra Ambroziaka i Jerzego Fudali, powstałe w pierwszym roku działania pracowni rzeźby Grzegorza Kowalskiego. Ekspresyjne prace wyraźne wpisują się w nurt rzeźby postmalarskiej, odłam Nowej Ekspresji lat 80.

Kolejna grupa prac porusza zagadnienia związane z abstrakcyjną, wewnętrzną budową dzieła, problematyką budowania przestrzeni i morfologii formy. Rzeźba w tym ujęciu operuje abstrakcją lub kształtami jedynie aluzyjnie przedstawiającymi. Traktowana bywa jako ilustracja rozważań naukowych lub poligon doświadczalny teorii artystycznych, jak Ucho Lecha Tomaszewskiego czy organizujące przestrzeń formy Jerzego Jarnuszkiewicza i jego uczniów – Henryka Morela i Macieja Szańkowskiego. Ekspozycja uwzględnia również wybór ćwiczeń z pracowni Oskara Hansena, w których za pośrednictwem programu realizowanych zadań czytelna jest koncepcja Formy Otwartej.

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

„Figura – Przestrzeń – Proces. Rzeźba z kolekcji Muzeum ASP w Warszawie”, widok wystawy, fot. Wojciech Holnicki-Szulc

KwieKulik (Zofia Kulik, Przemysław Kwiek), dokumentacja performensu „Cóś – pomnik KULtu chałTURY”, 1979, kolekcja Muzeum ASP w Warszawie

Ostatnią kategorią wprowadzoną na wystawie jest „proces”, który odzwierciadla jedną z najbardziej znaczących zmian w sztuce nowoczesnej, jaką jest neoawangardowe myślenie o dziele nie jako o przedmiocie, ale o procesie trwającym w czasie, w którym powstanie skończonego i materialnego obiektu jest mniej znaczące, a najważniejsza staje się interakcja z widzem. Osią tej części wystawy, są dwie instalacje: Kompozycja Manipulacyjna Grzegorza Kowalskiego i Cóś duetu KwieKulik. Pierwsza, powstała podczas słynnego Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców w Puławach w 1966 roku. Wpisując się we wczesny okres twórczości artysty porusza zagadnienia związane ze sztuką kinetyczną, ale też wzajemnym oddziaływaniem w relacji dzieło – odbiorca.

Rzadko pokazywana instalacja Zofii Kulik i Przemysława Kwieka, Cóś – pomnik KULtu chałTURY po raz pierwszy została zaprezentowana publiczności jako autorefleksyjna i krytyczna wystawa-performens w Galerii Repassage 2. Wystawa Figura – Przestrzeń – Proces przenosi instalację do wnętrz Pałacu Czapskich odtwarzając oryginalny układ elementów w ścisłej współpracy z Zofią Kulik. Praca angażuje odbiorcę w aktywne przeglądanie katalogu chałtur wykonywanych przez artystów w PRL-u z konieczności utrzymania się, demaskując tym samym prawdziwe realia ekonomiczne życia i pracy twórców neoawangardy lat 70.

Figura – Przestrzeń – Proces jest spojrzeniem z dystansu na tworzoną od lat 80. kolekcję Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. I choć ekspozycja prezentuje zbiory muzealne, narracja prowadzona na wystawie ucieka od chronologicznego porządkowania kolejnych etapów ewolucji rzeźby. Zamiast tego swobodnie zestawia wybór prac z kolekcji, posługując się zasygnalizowanymi w tytule wystawy kategoriami. Na finisaż planowane jest wydanie pełnego katalogu zbiorów rzeźby, instalacji i obiektów przestrzennych z kolekcji Muzeum ASP.