14.07.2020

„ENTROPOLUX” Jerzego Kosałki i Tomasza Opani w Galerii Entropia

Jerzy Kosałka, Tomasz Opania, „ENTROPOLUX”, widok wystawy, fot. Andrzej Rerak
„ENTROPOLUX” Jerzego Kosałki i Tomasza Opani w Galerii Entropia
Jerzy Kosałka, Tomasz Opania, „ENTROPOLUX”, widok wystawy, fot. Andrzej Rerak

ENTROPOLUX to kompleksowa instalacja nawiązująca do projektu plenerowego zestawu instrumentów optycznych stworzonego na SYMPOZJUM PLASTYCZNE Wrocław ’70 przez Zbigniewa Dłubaka, Natalię Lach–Lachowicz i Andrzeja Lachowicza. [Natalia LL została zaproszona do dokonania aktu inicjacji ENTROPOLUXU podczas otwarcia wystawy i zaproszenie przyjęła z ochotą.]

Intencją twórców tego rodzaju obiektów artystycznych było i jest podważenie nawyków i oczywistości percepcyjnych poprzez konfrontację oglądającego z prostą (tu: wielokanałową/wielorurową) instalacją optyczną. Chodzi o wytrącenie widza/użytkownika z bezwiednego przeświadczenia, że widok jest tożsamy z przedmiotem. Sztuka spełnia tu swoje zadanie poprzez zakłócenie tej pozornej tożsamości, rozsynchronizowanie znaku/obrazu i przedmiotu, ujawnienie istnienia pomiędzy nimi relacji oraz nieoczywistych porządków przestrzennych i czasowych świata wewnętrznego i zewnętrznego.

Projekt z roku 70. zakładał realizację (z pomocą zakładu przemysłowego) zespołu solidnych instrumentów optycznych o znacznych rozmiarach i umieszczenie ich na stałe w przestrzeni publicznej jednego z nowo wybudowanych osiedli wrocławskich. Instrumenty miały być elementarnie proste, a zasady ich działania intuicyjnie przystępne i zrozumiałe. Układ peryskopów lustrzanych miał łączyć w jednym widoku obraz z pola widzenia obserwatora z obrazami przemieszczonymi spoza tego pola, z kolei lustra ustawione naprzeciw siebie miały wytwarzać przestrzenne iluzje. Zasady optyki stanowiły tu podłoże dla zaistnienia nowej, intrygującej sytuacji percepcyjnej, a ta z kolei stawała się środkiem wyrazu artystycznego. Usytuowanie tych obiektów w przestrzeni miejskiej mogłoby dawać „mieszczaninowi” możliwość odkrycia na nowo własnego otoczenia i – co istotniejsze – samego procesu percepcji wzrokowej.

Projekt Galerii Entropia zrealizowany 50 lat później, w roku jubileuszowym Sympozjum Plastycznego Wrocław’70, różni się pod wieloma względami od sympozjalnego projektu, który nadal pozostaje w sferze konceptu. ENTROPOLUX jest swobodną i niepozbawioną dowcipu parafrazą jednej z części projektu zespołu instrumentów optycznych. Został zrealizowany własnoręcznie przez dwóch artystów za pomocą nieszczególnie wyspecjalizowanych narzędzi z ogólnie dostępnych, tanich materiałów. Jest obiektem mobilnym, przystosowanym do funkcjonowania w plenerze, co w nieprzewidywalny sposób rozszerza jego możliwości obserwacyjne. Posiada też funkcję samoobserwacji.

ENTROPOLUX jako kompleksowa instalacja zawiera obiekt główny – mobilne urządzenie optyczne będące wiązką peryskopów zwierciadlanych, osobne peryskopy niemobilne oraz zestaw prac artystycznych twórców tego urządzenia rozmieszczonych w przestrzeni galerii w taki sposób, by znalazły się w polu widzenia poszczególnych peryskopów. Peryskopy spoglądają także na elementy wnętrza i zewnętrznego otoczenia Galerii (Widok na późnorenesansowy strop Tomasza Opani, Widok na Centrum Pomp(idou) Jerzego Kosałki i Tomasza Opani).

Rury peryskopów zawierają więcej niż jedno lustro, załamane są pod różnymi kątami, działają/spoglądają w obie strony (każdy wlot jest także wylotem), biegną w różnych kierunkach, a nawet krzyżują się na wskroś. [Prawdopodobnie jest to jedyny na świcie peryskop krzyżowy!!!]

Jerzy Kosalka, „Model ENTROPOLUXU”, fot. Andrzej Rerak
Jerzy Kosałka, „Statek kosmiczy Globus”, fot. Andrzej Rerak
Jerzy Kosałka, Tomasz Opania, „Widok na centrum Pomp(idou)”, fot. Mariusz Jodko
Jerzy Kosałka, Tomasz Opania, „Widok na centrum Pomp(idou)”, fot. Andrzej Rerak
Jerzy Kosałka, „Autoportret z lunetą”, fot. Andrzej Rerak
Jerzy Kosałka, Tomasz Opania, „ENTROPOLUX”, widok wystawy, fot. Andrzej Rerak
Tomasz Opania, „Pollex versus”, fot. Andrzej Rerak
Tomasz Opania, „Pneumatyczny Salut”, fot. Andrzej Rerak
Tomasz Opania, „Odkrywka 1 : cegła - pierwsza połowa XVII w.”, fot. Andrzej Rerak
Tomasz Opania, „Pneumatyczny Salut”, fot. Andrzej Rerak

Ujmując rzecz najprościej, peryskop to przyrząd optyczny służący do obserwacji przedmiotów znajdujących się poza polem widzenia obserwatora lub zakrytych przeszkodami, wynaleziony i zbudowany przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza w 1637 roku jako system luster na wysięgniku (polemoskop), który po udoskonaleniu został obudowany. Zwierciadlany poliperyskop krzyżowy Kosałki-Opani pod względem technicznym nie różni się od swego protoplasty sprzed nieomal 400 lat. Jednakowoż nie mogąc oszukiwać (zwierciadło nie kłamie; prawa optyki pozostają w mocy), wprowadza do funkcji obserwacyjnej sporo zamieszania, a nawet momenty suspensu. Jest uzdolniony do pokazywania w pozycji pionowej obiektów ewidentnie odchylonych od pionu (To nie jest Campbell oraz Model ENTROPOLUXU Jerzego Kosałki), do ukazywania lewego boku po prawej stronie (Odkrywka 1:cegła – pierwsza połowa XVII w. Tomasza Opani) i – co doprawdy może budzić lęk – do odwracania znaku aprobaty, pozytywnego werdyktu czy wyroku oszczędzającego życie gladiatora w przeciwieństwo (Pollex versus Tomasza Opani). Posiada też swoje odgałęzienie narcystyczne, które daje możliwość samoobserwacji – zarówno instrumentu przez siebie samego (Ważka Jerzego Kosałki) jak i przystępującego do instrumentu użytkownika (Autopercepcja Tomasza Opani i Jerzego Kosałki).

Wyprowadzając widza na semiotyczne manowce stanowi zatem bardzo nowoczesne medium. Co bardzo cenne, jest urządzeniem w przystępny sposób pouczającym o naturze mediów.

Przystosowanie tego urządzenia do funkcjonowania w plenerze (wózek z dyszlem i obciążnikiem tj. workiem piasku) spektakularnie poszerza jego możliwości obserwacyjne. Mobilny ENTROPOLUX oferuje nieograniczoną ilość punktów widzenia i widoków w zupełnie nieprzewidywalnej choreografii.

W dniu otwarcia wystawy 30.06.2020 mobilność tego urządzenia została przetestowana w ramach akcji ulicznej: ENTROPOLUX odwiedził usytuowane po sąsiedzku „Krzesło” Tadeusza Kantora – jeden z nielicznych zrealizowanych projektów Sympozjum Plastycznego Wrocław ’70.

W dniu zakończenia wystawy 28.07.2020 ENTROPOLUX wyprawi się znacznie dalej – na Wyspę Słodową, by odwiedzić „Żywy Pomnik ARENA” Jerzego Beresia – zrealizowany projekt Sympozjum ’70, którym od zeszłego roku opiekuje się Galeria Entropia.

Do tego czasu ENTROPOLUX czeka na Wasze odwiedziny w Entropii. Zapraszamy!

Alicja Jodko

Wydarzenie jest częścią Sympozjum Wrocław 70/20 – oddolnego programu obchodów 50. rocznicy Sympozjum Plastycznego Wrocław ’70.

Organizację Sympozjum Wrocław 70/20 dofinansowano ze środków Gminy Wrocław.

NEWSLETTER

Co piątek w Twojej skrzynce!


Stopka

ArtystaJerzy Kosałka, Tomasz Opania
WystawaENTROPOLUX
MiejsceGaleria Entropia, Wrocław
Czas trwania30.06–28.07.2020
KuratorAlicja Jodko
Strona internetowaentropia.art.pl
Indeks

Zobacz też