05.01.2017

„Transformacja błędów w prawdę” Katarzyny Kujawskiej-Murphy w Galerii Sztuki Wozownia

Redakcja
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
„Transformacja błędów w prawdę” Katarzyny Kujawskiej-Murphy w Galerii Sztuki Wozownia
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy

Westbeth – słynny budynek w West Village w Nowym Jorku, w którym od kilku dekad za relatywnie niewielkie pieniądze mogą mieszkać artyści – sam w sobie dla wielu twórców stał się legendą i inspiracją. Jego energia przeniknęła również do projektu Katarzyny Kujawskiej-Murphy, która w owej najstarszej nowojorskiej komunie artystycznej postanowiła skupić się na szukaniu śladów jej dawnej mieszkanki Diane Arbus, kreując projekt zatytułowany Transformacja błędów w prawdę. W 1971 roku w wieku czterdziestu ośmiu lat fotografka właśnie w Westbeth popełniła samobójstwo, podcinając sobie żyły i zażywając dużą ilość leków psychotropowych. Jej widmo wciąż nawiedza zarówno myśli stałych rezydentów Westbeth, jak i przybywających tam na jakiś czas stypendystów rozmaitych fundacji.

Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy

Nic dziwnego zatem, że Kujawska-Murphy również została nawiedzona – żyjemy przecież w nostalgicznym, anachronicznym świecie, w którym nieustająco poszukujemy śladów minionego XX wieku, którego jedną z ikon niezaprzeczalnie była Arbus. Jej fotografie, ukazujące skazanych dotąd na niewidzialność, umożliwiły Innemu wkroczenie w sferę reprezentacji. Kujawska-Murphy dotarła do tych najstarszych mieszkańców Westbeth, którzy pamiętają fotografkę jako sąsiadkę, którą mijali na korytarzach, w windzie, czasem wymieniając z nią parę zdań.

W ich narracjach, nagranych przez artystkę, Westbeth – miejsce tak mitologizowane i pożądane przez twórców z całego świata – jawi się jako upiorny wręcz budynek, słynący z dużej liczby samobójstw. W opowieściach w zawieszeniu pozostaje pytanie o przyczyny tego stanu rzeczy. Mimo życia w artystycznej komunie, jej mieszkańcy podkreślają dojmującą samotność. Projekt Kujawskiej-Murphy dotyka zatem nie tylko konkretnej sytuacji w Westbeth, lecz uniwersalizuje się, stawiając pytanie o kondycję artysty i (nie)możność przekroczenia bariery izolacji – nawet w takim miejscu jak budynek przeznaczony tylko i wyłącznie dla twórców. Okazuje się zatem, że Westbeth jest twierdzą najbardziej intensywnych stanów samotności, które często prowadzą również do decyzji ostatecznych i gestów odebrania sobie życia.

Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy

Kujawska-Murphy pokazuje nam plan budynku, jakby próbując zastanowić się nad jego nazwą, nadaną mu po fali samobójstw: Death Beth – Śmiertelna Beth. W pewnym sensie uprawia zatem coś w rodzaju wizualnej psychologii i socjologii architektury. Nie od dziś wszak wiadomo, że kształt, wysokość, gabaryty i rozkład budynku, w którym mieszkamy, wpływają znacząco na nasz charakter. Artystka konfrontuje nas zatem z pokazanym na ścianie narysem poszczególnych partii Westbeth, które to części zainspirowały ją – zgodnie z duchem całej jej dotychczasowej twórczości – do stworzenia instalacji do-przestrzennej, operującej trójwymiarowymi elementami. Forma owych elementów została zaczerpnięta z planu nowojorskiego budynku oraz z jego kolorystyki, w której biel korytarzy krzyżuje się kontrastowo z czerwienią napisów EXIT.

Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy
Katarzyna Kujawska-Murphy, Transformacja błędów w prawdę, widok wystawy

Kujawska-Murphy wyjmuje z kontekstu narożniki pomieszczeń, narysy ścian oraz wszelkie niuanse dwuwymiarowego rzutu, jakby próbowała dotrzeć do „esencji” Westbeth i wypreparować z jego tkanki najbardziej kluczowe aspekty. W dolnej sali Galerii Sztuki Wozownia w Toruniu możemy zatem doznać własnymi ciałami przestrzennych podziałów „symbolizujących” gmach, w którym Diane Arbus postanowiła zakończyć życie. W rozkładzie tych elementów – abstrakcyjnych już linii i kształtów – do głosu dochodzi entropia, chaos i rozbicie. Nic nie składa się w czytelną całość, nic jednoznacznie nie wyjaśnia, dlaczego Westbeth to także Death Beth. Budynek, a raczej jego trawestacja dokonana przez Kujawską-Murphy, „milczy”, lecz ewokuje energię, skondensowaną również we wspomnieniach jego najstarszych mieszkańców. Wspomnienia te, wybrzmiewając w galeryjnej przestrzeni, wchodzą w korelację z planem Westbeth i odnoszącą się do niego przestrzenną wieloelementową instalacją. Wkraczamy w świat widm, w których ślady po Diane Arbus są tak ulotne i nieuchwytne jak ulotna jest ludzka pamięć.

(Marta Smolińska)

Stopka

ArtystaKatarzyna Kujawska-Murphy
WystawaTransformacja błędów w prawdę
MiejsceGaleria Sztuki Wozownia
Czas trwania25.11.2016 – 08.01.2017
Strona internetowawozownia.pl
Indeks

Zobacz też