11.04.2018

„Chłoporobotnik i boa grzechotnik” w Galerii Arsenał w Białymstoku

Redakcja
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”  w Galerii Arsenał w Białymstoku
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy

Chłoporobotnik i boa grzechotnik to kolejna edycja wystawy prezentowanej w 2016 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Pierwsza wersja badała konstruowane centralnie narzędzia awansu społecznego i miękką propagandę na przykładzie ilustrowanego czasopisma dla młodzieży z ośrodków wiejskich „Nowa Wieś” oraz sposób użycia przez ustrój totalitarny kultury jako napędu i kodyfikatora zmiany statusu jednostki.

Aktualna wystawa w Galerii Arsenał przygląda się kulturze rdzennej i akademickiej powstającej na Podlasiu – najmocniej zróżnicowanym etnicznie i klasowo regionie przedwojennej Polski. Ukazuje ją na tle kultury ogólnopolskiej – podziemnej i reżimowej, a także w świetle zmian społecznych zachodzących w wyniku reformy rolnej – powszechnego uwłaszczenia chłopów z 1944 roku. Właśnie to wydarzenie zostało wskazane jako fundamentalne dla współczesnego społeczeństwa polskiego (z jego podziałami klasowymi i nierównościami oraz resentymentami) w przełomowej dla dyskusji o historii Polski książce „Prześniona rewolucja” Andrzeja Ledera (2014). Rewolucja (II wojna światowa i konferencja jałtańska) wykonana niejako „cudzymi rękami” zapewniła stabilność, spokój społeczny i wzrost gospodarczy, ale zwolniła obywateli z odpowiedzialności za zmianę i pozbawiła ich szansy na akt politycznego upodmiotowienia.

Wystawa, zbudowana kubistyczną metodą realizmu kompozycyjnego, składa się z czterech chronopolitycznych opowieści: o przedwojniu, o czasie zaraz po II wojnie światowej, o momencie ustanowienia nowoczesnej mieszczańskiej kultury w Polsce i jej degradacji oraz o współczesności, czyli okresie po 1989 roku. Każda część powtarza mniej więcej tę samą historię, ale z perspektywy innego czasu: czy to powstania prac, czy momentu historycznego, o którym opowiada. Każda zestawia to, co realistyczne, nastawione na modernizację i postęp, z tym, co romantyczne, często sentymentalne – gdyż związane ze światem, który przeminął. Odwołuje się do przestrzeni związanych z przemocą, często nieuświadomionych, twórczo „przepracowanych” przez artystów. Przy czym realizm i sztuka realistyczna – za Györgyem Lukácsem – to sztuka, która daje odbiorcy możliwość identyfikowania się.

„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy
„Chłoporobotnik i boa grzechotnik”, widok wystawy

Imaginarium przedstawionych prac to nie tyle archiwum motywów, ile pozwalające się przeżywać historie wyobrażeń połączonych z emocjami i osadzonych w etycznej ramie: oficjalnej wykładni czy też tzw. „mądrości etapu”. Wyobrażeniowe scenariusze z podręczników szkolnych pozwalały zaspokajać pragnienia i strukturyzowały podmiot, tak indywidualny (obywatela), jak i zbiorowy (społeczeństwo). Jako struktury fantazmatyczne manifestują się w języku: czy to w propagandowej nowomowie, czy we współczesnej mowie nienawiści. W sztuce przejawiają się nie tylko w znakach, ale też w plastyce, stąd każda część jest utrzymana w nieco innej konwencji stylowej: od realizmu mieszczańskiego i jego klasycyzujących wariacji – przez socrealizm w odmianach purystycznych i jako koloryzm, formalizmy lat 60., w tym dekoracyjny neokubizm czy socfuturyzm, hiperrealizm, sztukę konceptualną: soc art i soc art dada, nowych dzikich i punk z ich rozumieniem realizmu jako aury politycznej, wojerystyczną sztukę krytyczną – po współczesne poszukiwania młodych twórców działających w warunkach realizmu kapitalistycznego warsztatem occupational realism. Wystawa zadaje pytanie nie tylko o pochodzenie społeczne Polaków i procesy kształtujące współczesnych obywateli, ale także o odpowiedzialność sztuki i artysty za miejsce obywateli w trudnej genealogii polskiego społeczeństwa oraz o to, jak czas „pracuje” w sztuce.

Ewa Tatar

NEWSLETTER

Co piątek w Twojej skrzynce!


Stopka

ArtystaZuzanna Bartoszek, Dom Mody Limanka, Zuza Golińska, Tobiasz Jędrak, Agnieszka Kurant, Jan Moszumański, Tomasz Mróz, Dominika Olszowy, Witek Orski, Tomasz Pawłowski, Ewa Polska, Karol Radziszewski, Józef Robakowski, Adam Rzepecki, Wilhelm Sasnal, Jana Shostak, Mikołaj Sobczak, Ewa Zarzycka, Artur Żmijewski
WystawaChłoporobotnik i boa grzechotnik
MiejsceGaleria Arsenał w Białymstoku
Czas trwania9.03–19.04.2018
KuratorEwa Tatar
FotografieMaciej Zaniewski
Strona internetowagaleria-arsenal.pl
Indeks

Zobacz też